Phật dạy làm Cha Mẹ (tiếp theo)

12:03:00 22/03/2016 | Tác giả: Nguyen Trung
 Sinh con ra, tự nhiên bạn lên ngôi vị cha mẹ. Ngôi vị đó được hình thành một cách tự nhiên và đôi khi kéo theo sự hoảng hốt, ngỡ ngàng đối với một số cá nhân, vì họ chưa hề kịp chuẩn bị. Ai cũng bảo rằng, cha mẹ là một thiên chức cao cả, thiêng liêng. Thế nhưng, thiên chức đó tự dưng hình thành hay do học tập rèn luyện?
 Tuy nhiên, thương con không đồng nghĩa với việc chiều con, hoặc dung dưỡng con khi con phạm phải lỗi lầm. Mặc dù phản đối việc giáo dục con bằng hình phạt, tuy nhiên trong những trường hợp đặc biệt, với những đối tượng đặc biệt, việc cân nhắc hình phạt có chừng mực là điều mà được Đức Phật chấp thuận. Hình ảnh một đứa trẻ bị mắc dị vật và người chăm sóc trẻ cố gắng lấy dị vật đó ra bằng những phương tiện có thể, là điều mà Đức Phật lặp lại nhiều lần.
Trong kinh Trung Bộ, Đức Phật đã hỏi vương tử Vô Úy: Nếu đứa con nít này, do sự vô ý của vương tử, hay do sự vô ý của người vú hầu, thọc một cái que hay nuốt một hòn đá vào trong miệng, vậy vương tử phải làm gì? – Bạch Thế Tôn, con phải móc cho ra. Bạch Thế Tôn, nếu con không thể móc ra lập tức, thời với tay trái con nắm đầu nó lại, với tay mặt lấy ngón tay làm như cái móc, con sẽ móc cho vật ấy ra, dầu có phải chảy máu. Vì sao vậy? Bạch Thế Tôn, vì con có lòng thương tưởng đứa trẻ (12).
Cũng vậy, trong kinh Tăng Chi, hình ảnh ấy được lặp lại không phải hình ảnh vương tử mà là sự chăm sóc đứa trẻ của bà vú hầu. Theo Đức Phật, dẫu rằng quá trình giải cứu đứa trẻ ấy không phải không có hại. Như vậy, này các Tỷ kheo, người vú hầu phải làm như vậy vì muốn lợi ích, vì tìm hạnh phúc, vì lòng thương tưởng, vì lòng từ mẫn (đứa trẻ) (13) . Phải chăng chân lý thương cho roi cho vọt vẫn được Phật cho phép, nếu như có sự cân nhắc hợp lý và tùy tình hình?
Lập gia thất và cho con thừa tự
Cưới vợ xứng đáng cho con; đúng thời trao của thừa tự cho con (14) là hai trách vụ quan trọng mà Phật đã dạy bậc làm cha mẹ cần phải thực hiện khi con đến tuổi trưởng thành. Thời xưa, Ấn Độ cũng như Trung Quốc, việc lập gia thất cho con, cha mẹ dường như toàn quyền quyết định.
Ngày nay, bối cảnh xã hội đổi thay, trai gái tự tìm hiểu và tự do đến với nhau. Mặc dù vậy, sự định hướng của cha mẹ đối với việc lập gia đình của con cái là điều rất mực cần thiết. Bởi lẽ, với nhận thức đã trưởng thành của một người từng trải, với kinh nghiệm tự thân cũng như kinh nghiệm đúc kết từ cuộc sống, việc cha mẹ định hướng, tư vấn về người phối ngẫu là việc rất cần.
Kinh nghiệm của bậc làm cha mẹ như gia chủ Nakula được ghi lại trong kinh Tăng Chi, sẽ giúp cho các đôi vợ chồng không những thấy mặt nhau trong đời này, và cũng muốn thấy mặt nhau trong đời sau (15) là những giá trị hữu ích, vượt thời gian mà các đôi yêu nhau cần ghi nhớ. Ở ngày nay, bậc cha mẹ tốt sẽ khéo léo tham vấn những điều cần thiết, và nhường quyền quyết định chọn người phối ngẫu cho con cái của mình.
Như một lẽ tự nhiên, cho con tài sản kề thừa dường như là một thuộc tính cố hữu của bất cứ bậc làm cha mẹ nào. Ngay như Đức Phật, trong chuyến trở về hoàng cung lần thứ nhất, La Hầu La nắm tay Phật cầu xin của thừa tự, Đức Phật đã hoan hỷ chấp thuận bằng cách nhờ Tôn giả Xá Lợi Phất xuất gia cho cậu ta. Với bậc Thánh, của thừa tự chính là Chánh pháp(16). Với thế gian, của thừa tự chính là tài sản và những giá trị tinh thần.
Ở đây, cần phải hiều rằng, của thừa tự cho con không hẳn là vật chất thuần túy hoặc tài sản cụ thể, mà có thể là phương cách tạo ra tài sản ấy. Trong hai phương diện thừa tự, việc trao cho con thừa tự sinh kế mà kinh gọi là dạy con nghề nghiệp(17), là điều quan trọng và bền vững vô cùng. Bởi lẽ, tuy được thừa tự của cải vật chất, nhưng nếu như gặp phải nghịch tử, thì gia sản mà cha mẹ để dành sẽ nhanh chóng tiêu vong.
Kinh Tăng Chi cảnh báo tài sản sẽ bị nguy hiểm về các người thừa tự không khả ái (18). Do vậy, các bậc làm cha mẹ cần cân nhắc về vấn đề cho con của cải. Cho như thế nào, cho vào lúc nào với số lượng bao nhiêu… cũng là điều cần phải căn cứ vào từng biệt nghiệp của các con và tùy tình hình cụ thể. Đừng để như Bà la môn Mahàsàla19, mặc dù là đại phú hào, sau khi chia của cho các con, phải chống gậy xin ăn vì các người con đối xử với ông không tốt.
Hướng con về nẻo thiện lành
Đi qua gần cuối cuộc đời, ai đó chợt bàng hoàng tự hỏi, mình đã thực hiện trọn vẹn thiên chức làm cha làm mẹ hay chưa? Với Phật giáo, còn một trách vụ quan trọng mà cha mẹ phải làm, đó là Ngăn chặn con làm điều ác; khuyến khích con làm điều thiện (20) mà ở đây chính là hướng con quy y Tam bảo.
Đọc lại những vần kệ của một nữ Dạ xoa khi ru dỗ con khóc, mới thấm thía làm sao ý nghĩa gieo mầm Phật pháp từ khi con còn ẵm ngửa, nằm nôi: … Ðời ái lạc con mình/ Ðời ái lạc chồng mình/ Nhưng đối với đạo pháp/ Mẹ ái lạc nhiều hơn./ Con hay chồng dầu thân/ Không cứu ta thoát khổ/ Không như nghe diệu pháp/ Chúng sanh được thoát khổ/ Trong đau khổ đời sau/ Dính liền già và chết/ Chánh pháp Ngài giác ngộ/ Giải thoát khỏi già chết/ Mẹ muốn nghe pháp ấy/ Hãy nín đi con ơi/ Này Punabbasu (21).
Xuyên qua nhiều pháp thoại liên quan đến vai trò làm cha mẹ, được Đức Phật tùy nghi chỉ bày trong kinh điển, mặc dù vậy, đôi chỗ cũng cần phải soi sáng thêm kiến thức từ thực tiễn, mới có thể kiện toàn tri thức cho những bậc làm cha mẹ ngày nay. Cha mẹ là vị thầy cao cả đầu đời. Trong kinh điển, cha mẹ còn được ví sáng chói như Phạm thiên.
Ý thức được vai trò quan trọng và thiêng liêng đó để củng cố kiện toàn cách thức, tri thức làm cha mẹ, là tâm thế tích cực trước khi bước lên phẩm vị thiêng liêng: được làm cha mẹ trên đời.